بررسی رابطه بین شاخص توسعۀ انسانی و نرخ خودکشی استانهای کشور: تحلیل ثانویۀ آمارهای 1390- 1400
الموضوعات : پژوهش مسائل اجتماعی ایران
اسماعیل جهانی دولت آباد
1
,
حسین حیدری
2
1 - عضو هیات علمی دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران
2 - استادیار گروه جامعه شناسی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات اجتماعی جهاددانشگاهی
الکلمات المفتاحية: توسعۀ انسانی, آموزش, درآمد, خودکشی, تحلیل ثانویه.,
ملخص المقالة :
هدف این پژوهش، تحلیل رابطۀ بین شاخص توسعۀ انسانی و نرخ خودکشی در استانهای کشور است. روش پژوهش تحلیل ثانویه بوده، دادههای مربوط به خودکشی از سازمان پزشکی قانونی و شاخصهای توسعۀ انسانی از سازمان بهداشت جهانی استخراج شدهاند. یافتهها نشان میدهد که نرخ خودکشی در سطح ملی و استانی طی دهۀ ۱۳۹۰، روندی افزایشی دارد. نتایج بیانگر وجود رابطۀ مثبت و معنادار میان شاخص توسعۀ انسانی و نرخ خودکشی است؛ به گونهای که استانهای برخوردار از سطوح بالاتر توسعۀ انسانی، به طور متوسط نرخهای بالاتری از خودکشی را نشان دادهاند. در میان زیرشاخصها، دو مؤلفۀ آموزش و درآمد، رابطۀ مثبت و معنادار با نرخ خودکشی داشتهاند، در حالی که شاخص سلامت، رابطۀ معناداری با این متغیر ندارد. همچنین تغییرات شاخص توسعۀ انسانی و بهویژه تغییرات شاخص آموزش در طول دهۀ مورد مطالعه، همبستگی مثبت و معناداری با افزایش نرخ خودکشی در استانها داشتهاند. نتایج مدل رگرسیونی نشان میدهد که ترکیب متغیرهای توسعۀ انسانی، ۴۰ درصد از واریانس نرخ خودکشی را تبیین کرده است و در این میان، تغییرات شاخص آموزش و شاخص درآمد، بیشترین نقش را دارند. نتایج نشان داد که توسعۀ انسانی در ایران لزوماً با کاهش آسیبهای اجتماعی همراه نبوده و در برخی سطوح، با افزایش فشارهای روانی، گسست اجتماعی و بحران معنا همبستگی دارد؛ امری که ضرورت بازاندیشی در مفهوم توسعۀ انسانی با تأکید بر کیفیت روابط اجتماعی، عدالت توزیعی و انسجام اجتماعی را برجسته میسازد.
جهانی دولتآباد، اسماعیل و طاها عشایری و محمد شیری (1402) «بررسی رابطۀ شاخصهای کلان اقتصادی با نرخ خودکشی در استانهای کشور: تحلیل ثانویۀ آمارهای 1390-1400»، پژوهشهای راهبردی مسائل اجتماعی، سال دوازدهم، شماره 3، صص 41-62.
https://doi.org/10.22108/srspi.2023.138482.1921.
دورکیم، امیل (۱۳۸۴) خودکشی، ترجمه باقر پرهام، تهران، مرکز.
زرانی فریبا و زینب احمدی (۱۴۰۰) «خودکشی در فرهنگ ایرانی: یک مطالعه مروری نظاممند»، رویش روانشناسی، سال دهم، شماره ۹، صص 205-۲۱۶.
https://doi.org/20.1001.1.2383353.1400.10.9.1.7.
سزاوار، فرزانه و منیژه فیروزی و محمدرضا سزاوار (۱۴۰۲) «تأثیر عوامل اقتصادی و اجتماعی بر رفتار خودکشی افراد جامعه در ایران (با تأکید بر ریسک و بیثباتیهای اقتصادی)»، فصلنامه رفاه اجتماعی، سال بیست¬وسوم، شماره ۹۰، صص 53-۸۸.
https://doi.org/10.32598/refahj.23.90.4311.1.
فیضپور، محمدعلی و عزتالله لطفی (1394) «تمایزات اقتصادی و آسیبهای اجتماعی مناطق کشور مطالعه نرخ بیکاری و میزان خودکشی»، پژوهشهای راهبردی مسائل اجتماعی، سال چهارم، شماره 1، صص 153-166.
https://doi.org/20.1001.1.23221453.1394.4.1.10.8.
قادری، صلاحالدین و حامد نظری (1398) «تحلیل جامعهشناختی خودکشی در ایران (بر اساس آمار سالهای 1389 تا 1393)»، مسائل اجتماعی ایران (دانشگاه خوارزمی)، سال دهم، شماره 1، صص 195-215.
https://doi.org/20.1001.1.24766933.1398.10.1.1.3.
موسوی فرد، سید محمدرضا و فرشید بهادر (1403) «تحلیل جامعهشناختی رابطه بین سرمایه اجتماعی و خودکشی در ایران (۱۳۸۶- ۱۳۹۶)»، فصلنامه علمی مطالعات راهبردی فرهنگ، سال چهارم، شماره 1، صص 41-79.
https://doi.org/10.22083/scsj.2024.447920.1157.
مهری کریم (۱۴۰۱) «فراتحلیل مطالعات خودکشی در ایران»، فصلنامه رفاه اجتماعی، سال بیستودوم، شماره ۸۵، صص 271-۳۰۰.
https://doi.org/20.1001.1.17358191.1401.22.85.7.5.
Antonakakis, N., & Gupta, R. (2017) Is economic policy uncertainty related to suicide rates? Evidence from the United States. Social Indicators Research, 133(2), 543-560.
https://doi.org/10.1007/s11205-016-1384-4.
Arafat, S. Y., Marthoenis, M., Khan, M. M., & Rezaeian, M. (2022) Association between suicide rate and human development index, income, and the political system in 46 Muslim-majority countries: An ecological study. European journal of investigation in health, psychology and education, 12(7), 754-764. https://doi.org/10.3390/ejihpe12070055.
Bell, D. (1996) Postmodernity and its discontents. Routledge.
Cabello-Rangel, H., Márquez-Caraveo, M. E., & Díaz-Castro, L. (2020) Suicide rate, depression and the human development index: an ecological study from Mexico. Frontiers in public health, 8, 561966. https://doi.org/10.3389/fpubh.2020.561966.
Conceição, P. (2020). Human development report 2020-the next frontier: Human development and the anthropocene. United Nations Development Programme: Human Development Report.
https://ssrn.com/abstract=4418010.
Fleischmann, A., & De Leo, D. (2014). The World Health Organization’s report on suicide: a fundamental step in worldwide suicide prevention. https://doi.org/10.1027/0227-5910/a000293.
Giddens, A. (1990) The consequences of modernity. Stanford University Press. Harvey, D. (2005) A brief history of neoliberalism. Oxford University Press.
https://doi.org/20.1001.1.17358191.1401.22.85.7.5 Inglehart, R. (1997) Modernization and post modernization: Cultural, economic, and political change in 43 societies. Princeton University Press.
Inglehart, R., & Welzel, C. (2005) World Values Survey: Cultural change and human development. Cambridge University Press. https://doi.org/10.1017/CBO9780511790881.
Khazaei, S., Armanmehr, V., Nematollahi, S., Rezaeian, S., & Khazaei, S. (2017) Suicide rate in relation to the Human Development Index and other health related factors: A global ecological study from 91 countries. Journal of epidemiology and global health, 7(2), 131-134.
https://doi.org/10.1016/j.jegh.2016.12.002.
Marx, K., & Engels, F. (1848). The communist manifesto (S. Moore, Trans.; 1967 edition).
Merton, R. K. (1938) Social Structure and Anomie. American Sociological Review, 3(5), 672–682.
https://www.jstor.org/stable/2084686.
Roh BR, Jung EH, Hong HJ. A Comparative Study of Suicide Rates among 10-19-Year-Olds in 29 OECD Countries. Psychiatry Investig. 2018 Apr;15(4):376-383.
https://doi.org/10.30773/pi.2017.08.02.
Shah, A. (2009) The relationship between elderly suicide rates and the human development index: a cross-national study of secondary data from the World Health Organization and the United Nations. International psychogeriatrics, 21(1), 69-77.
https://doi.org/10.1017/S1041610208007527.
Shah, A., Padayatchi, M., & Das, K. (2008) The relationship between elderly.
suicide rates and elderly dependency ratios: a cross-national study using data from the WHO data bank. International Psychogeriatrics, 20(3), 596-604. https://doi.org/10.1017/S104161020700628X.
Weber, M. (1978) Economy and society: An outline of interpretive sociology (G. Roth & C. Wittich, Eds.). University of California Press. (Original work published 1922).